جنگهايى كه بعد از هجرت با كفار مشرك به راه انداخت ، عملى بود داراى آثار شوم ، و مصداقى بود براى كلمه « ذنب » و خلاصه عملى بود حادثه آفرين و مساله ساز ، و معلوم است كه كفار قريش ما دام كه شوكت و نيروى خود را محفوظ داشتند هرگز او را مشمول مغفرت خود قرار نمىدادند ، يعنى از ايجاد دردسر براى آن جناب كوتاهى نمىكردند ، و هرگز زوال مليت و انهدام سنت و طريقه خود را ، و نيز خونهايى كه از بزرگان ايشان ريخته شده ، از ياد نمىبردند ، و تا از راه انتقام و محو اسم و رسم پيامبر كينه هاى درونى خود را تسكين نمىدادند ، دست بردار نبودند . اما خداى سبحان با فتح مكه و يا فتح حديبيه كه آن نيز منتهى به فتح مكه شد ، شوكت و نيروى قريش را از آنان گرفت ، و در نتيجه گناهانى كه رسول خدا ( ص ) در نظر مشركين داشت پوشانيد ، و آن جناب را از شر قريش ايمنى داد . پس مراد از كلمه « ذنب » - و خدا داناتر است - تبعات بد ، و آثار خطرناكى است كه دعوت آن جناب از ناحيه كفار و مشركين به بار مىآورد ، و اين آثار از نظر لغت ذنب است ، ذنبى است كه در نظر كفار وى را در برابر آن مستحق عقوبت مىساخت ، هم چنان كه موسى ( ع ) در جريان كشتن آن جوان قبطى خود را گناه كار قبطيان معرفى نموده مىگويد : « وَلَهُمْ عَلَيَّ ذَنْبٌ فَأَخافُ أَنْ يَقْتُلُونِ » « 1 » اين معناى گناهان گذشته رسول خدا ( ص ) است گناهانى كه قبل از هجرت كرده بود و اما گناهان آينده اش عبارت است از خونهايى كه بعد از هجرت از صناديد قريش ريخت ، و مغفرت خدا نسبت به گناهان آن جناب عبارت است از پوشاندن آنها ، و ابطال عقوبتهايى كه به دنبال دارد ، و آن به اين بود كه شوكت و بنيه قريش را از آنان گرفت . مؤيد اين معنا جمله * ( « وَيُتِمَّ نِعْمَتَه عَلَيْكَ ) * . . . * ( وَيَنْصُرَكَ اللَّه نَصْراً عَزِيزاً » ) * است . اين آن معنايى است كه از آيه ، به ضميمه سياق به نظر ما رسيد ، ولى مفسرين مسلكهاى مختلف ديگرى دارند كه هشت نظريه از آنها را در اينجا مىآوريم . 1 - مراد از ذنب رسول خدا گناهانى است كه آن جناب كرد ، و مراد از گناهان گذشته گناهان قبل از بعثت ، و مراد از گناهان آينده گناهان بعد از بعثت آن حضرت است « 2 » . بعضى ديگر گفته‌اند گناهان قبل از فتح مكه و بعد از آن است « 3 » .

--> ( 1 ) سوره شعراء ، آيه 14 . ( 2 و 3 ) تفسير مجمع البيان ، ج 9 ، ص 110 .